Telac, terazije i kozorog: kad su nam “nebeski znaci”, crkveni praznici i dani posta bili deo jednog kalendara

Datum i sat – to je danas sve što nam je potrebno da se orijentišemo u vremenu. Ali, naši stari koristili su za svoje poimanje crkvene praznike, postove i – nebeske znake, odnosno zodijak! Jer, tako je javnost obaveštavao Državni kalendar Kraljevine Srbije za 1898. godinu.

Nebeski znaci bili su jedan od važnih “kompasa” za određivanje godišnjih doba i vremenskih prilika, pa su pobrojani i u ovom kalendaru, koji je uključivao sve ključne datume za narod, kao i spisak najvažnijih crkvenih praznika i postova .

Nebeski znaci su skoro pa isti kao i danas, ali su imali malo drugačija imena: vodolija, ribe, ovan, telac (današnji bik), blizanci, rak, lav, devojka (devica), terazije (vaga), skorpija (škorpija), strelac i kozorog (jarac).

Objašnjeno je da proleće počinje onda kada Sunce uđe u znak ovna, leto kada Sunce uđe u znak raka, jesen kada uđe u znak terazija, a zima kada Sunce uđe u znak kozoroga.

Sam zodijak je prikaz pojasa na prividnoj nebeskoj sferi pomoću koga se prati kretanje sunca, meseca i planeta.

Zodijak su na 12 delova podelili vavilonski astronomi, a svaki znak dobio je ime po sazvežđu. Ovaj prikaz u 19. veku sigurno nije imao nikakve veze sa današnjim pojmom horoskopa, mada je i tada postojalo verovanje da se rođenje u nekom periodu vezuje za neke osobine ličnosti. Bilo je, ipak, veoma važno, odrediti vreme na godišnjem novu, prema klimatskim uslovima, naročito u poljoprivredi.

Ni ona definicija godišnjih doba više ne važi – ravnodnevica se na svaka dva milenijuma pomera za jedan znak zodijaka, pa je ova podela danas potpuno beskorisna, osim za one koji veruju u – horoskop.

Na istoj stranici Kalendara pobrojana su i pomračenja Sunca i Meseca za 1898. godinu. Tako je 21. juna u Beogradu bilo parcijalno pomračenje Meseca, a 14. “dekembra” totalno pomračenje Meseca.

Te godine bila su i totalno, prstenasto i parcijalno pomračenje Sunca, koja se kod nas nisu videla.

Još se koristio stari kalendar, pa se Božić slavio 25. “dekembra”, a Sveti Sava 14. januara.

Inače, posebno su interesantna, iz današnje perspektive, imena meseca: januar ili sečen, februar ili veljača, mart ili ožujak, april ili travanj, maj ili cvetan, jun ili lipanj, jul ili srpanj, avgust ili kolovoz, septembar ili rujan, oktobar ili listopad, novembar ili studen i dekembar ili prosinac.

Iako se ovakvi nazivi za kalendarske mesece danas koriste u Hrvatskoj, nisu bili u pitanju preuzeti hrvatski nazivi, jer to je bilo doba Kraljevine Srbije, koja se nije prostirala čak ni preko Dunava i Save, u današnjoj Vojvodini već drevni slovenski nazivi. Dvostruka imena meseca ispisana su ćirilicom.