Novobeogradska tajna: blok “Trouglova” pretvoren u “kaskade”

Krajem 1960-tih godina saopštena je ideja da se na Novom Beogradu izgradi jedan futuristički stambeni blok koji bi značajno odudarao od dotadašnjeg izgleda stambenih zgrada u čitavom gradu.

Inspiracija za tu vrlo smelu ideju došla je iz tadašnjeg eksperimentisanja u arhitekturi i urbanizmu, i to na globalnom nivou. Uzor su bili ultra moderni radovi italijanskih i francuskih arhitekata u betonu. Blok je nazvan interno, u krugovima gradskih planera, kao “naselje Trouglova” .

Gde su danas te zgrade trouglovi? Šta se desilo sa smelom idejom koja je mogla da od Novog Beograda napravi svetski interesantno mesto, bar za ljubitelje savremene arhitekture, ili da ga večno naruži, na kraju? Da li postoji neki njihov trag danas?

Pa postoji, itekako. Samo se ne vidi, bar ukoliko niste bar malo upoznati sa ovim nekadašnjim eksperimentim. U pitanju su savski, odnosno bežanijski blokovi 61-64. Reći ćete: netačno, to su stepenaste, a ne trouglaste zgrade!

Jedan stari tekst iz pamfleta u izdanju Gradskog stambenog preduzeća nazvanog “Novosti za stanare” otkriva nam danas tu davnu tajnu. Tu je, zaista, trebalo da se izgradi veliki broj potpuno trouglastih zgrada sa po 19 spratova na najvišem delu, ali neko je, ipak odlučio, da ih “isecka”.

I danas je ovo jedno od najimpozantnijih naselja Beograda, koje se najbolje vidi iz aviona dok lagano slećete ka Surčinu. Nepregledni nanizani kaskadni soliteri oduševljavaju ljubitelje brutalizma, a naročito strance koji ih prvi put vide.

Plan je bio da u novom naselju živi 46.000 stanovnika, čime je polet izgradnje Novog Beograda dobo vetar u leđa umesto “moratorijuma”. Kakav bi danas Novi Beograd bio bez ovih blokova? A kako bi tek bio moćan da je ideja o trouglovoma realizovana!

“Između Bežanije i Save, preko puta Ade Međice, izgradiće se veliko naselje sa 9.000 stanova. Pogodan teren omogućio je urbanistima, koji su projektovali ovaj mali grad, da puste mašti na volju i urade nešto, što je iznenadilo i stručnjake”, pisale su “Novosti za stanare”.

Nisu bili neobični samo trouglovi. Specifičnost ovog naselja bila je i to što je projektom ostavljeno mnogo slobodnog prostora, zelenilo i položaj prema reci, pa je prozvano kao “grad sunca i vazduha”.

“U naselju su projektovana dva osnovna tipa trouglastih zgrada: kraći ‘trouglovi’ su dvokraki, odnosno dve posebne stambene jedinice povezane mostom kojim se može prelaziti iz jedne u drugu, a da se ne izlazi napolje, dok su duže zgrade jednokrake“, navodilo se.

Spominju se i, tada originalni, tržni centri sa trgovačkim ulicama pod krovom. To su dva i danas poznata centra – Enjub i kineski Tržni centar u Bloku 70.

Spomenut je tada bio i – metro. Ovo naselje zamišljeno je tako da jednog dana kroz njega celom dužinom prođe metro linija.

Detaljni urbanistički plan naselja izradio je veliki tim arhitekata, inženjera i tehničara na čelu sa glavnim projektantom arhitektom Josipom Svobodom.

Ipak, od trouglova se odustalo pre nego što je ikakva gradnja započeta.

Na stolu se pojavilo kudikamo praktičnije rešenje: za potrebe masovne izgradnje gradova u Sibiru, u tadašnjem Sovjetskom savezu, u Jugoslaviji su proizvođene velike količine betonskih elemenata, kojima su se izuzetno brzo sklapale velike višespratnice. Taj model je primenjen i na ove novobeogradske blokove jer je bio jefitiniji i praktičniji. Nekim neobičnim preplitanjem sudbine, i te zgrade su bile veoma slične – trouglastim zgradama.