NAJNOVIJE
Top

Jezera, potoci i tragovi od pre 600 hiljada godina – gradska geografija

 
4

Kad bi imao još i more, Beograd bi zasigurno bio grad u kome bi mogla da se izučava gotovo sva osnovna geografija!

Zapravo, i to se može zamisliti – u srcu grada nalazi se veliki Terazijski greben, stenovito zemljište koje je u davna vremena predstavljalo obalu u koju su udarali talasi Panonskog mora.

Jednom breg u koji je udaralo more – strma Balkanska ulica nalazi se na usponu Terazijskog grebena, masiva koji se uzdizao nad Panonskim morem do pre 600.000 godina

Iako iščezlo pre teško zamislivih 600.000 godina, mnogo toga iz vremena kada je veliko more prekrivalo ravnicu Panoniju može još da se istraži u Beogradu, naročito na zemunskom lesnom profilu koji u svojim tananim slojevima čuva biološke i geološke ostatke davnih epoha.

Davna morska obala – lesni profil u Zemunu

Slične morske tragove moguće je videti i na zidovima nekadašnjeg kamenoloma u Topčideru, kasnije poznatog kao “Letnja pozornica“.

Danas, kada je jedino “more” Ada ciganlija, možemo da govorimo ipak, o gradskom najvećem jezeru – Savskom.

Malo se danas zna da to jezero nije prirodno, već da je nastalo idejama urbanista i tadašnjeg gradonačelnika Branka Pešića, pregrađivanjem čukaričkog rukavca Save sredinom šezdesetih godina 20. veka.

Plan za pretvaranje rukavca Save u najveće veštačko jezero Beograda uz obalu Ade Ciganlije s početka šezdesetih

A mnogo još jezera ima Beograd, potrebno je samo da zađemo malo u predgrađe – prelepa Trešnja, Bela Reka, Pariguz kod Resnika, Očaga kod Lazarevca, Duboki potok u Barajevu, Rakina bara u Sremčici koja je čak nastala prirodnim putem… Ima još bara, poput poprilično velikog Velikog blata u Krnjači.

Jezero nesvakidašnjeg naziva, nastalog iz davnog žargona stanovnika okolnih sela – Pariguz

Beograd ima i dve planine – Avalu i Kosmaj.

Prva je, takoreći, pitomo uzvišenje koje je jedva prošlo prag visine za planinu, ali je prava oaza mira, pošumljena zona i nezaobilazni deo svake panorame Beograda. Vulkanskog porekla, u svojoj utrobi čuva brojne žile retkih metala prispelih iz drevne erupcije, za kojima su kopajući rudnike, ljudi tragali još u antičkim vremenima ali i pre njih.

Kosmaj je, sa 628 metara nadmorske visine, ubedljivo najviša tačka Beograda i planina koja obuhvata poprilično prostranstvo.

Krov Beograda – Kosmaj

Između Avale i Kosmaja, Save i Dunava, nalaze se brojne šume, proplanci, reke i potoci, pa čak i jedan vodopad kod Sopota. Imamo i izvore mineralne vode kod Lazrevca, stare rudnike, stene i pećine.

Ali sve to, najzanimljivije je, moguće je naći i u srcu grada!

Pećina pod Tašmajdanom i ogromna stena nad stadionom Taš, fenomen je koji je za Beograd gotovo jedinstven.

Jedinstven pogled na tašmajdansku pećinu iz prve polovine 20. veka

Prirodni izvor vode u srcu grada, na Kalemegdanu, koji nazivamo Izvor Svete Petke, takođe je jedinstvena stvar. Deo je veće mreže podzemnih voda na kojima i doslovce leži Beograd. Od jezera na Terazijama, onog na Zelenom vencu ili dorćolskih izvora podzemne tople vode…

Potoci koji teku ispod grada su i čuveni Mokroluški ili Vračarski, koji su odavno sprovedeni u cevi ispod autoputa, odnosno, Nemanjine ulice, a pored dve velike reke – Save i Dunava, imamo i jednu manju, Topčidersku, kao i baš malu Bolečicu. I Tamiš je, takođe, beogradska reka, kao i Kolubara.


Mokroluški potok na staroj mapi – danas teče velikim cevima ispod autoputa do ulivanja u Savu nedaleko od mosta “Gazela”

Kada govorimo o ostrvima, brojna su ostrva i ade na Savi i Dunavu, a najpoznatije je Veliko Ratno Ostrvo. To je ostatak nekadašnjeg divljeg šireg područa grada, koji je ostao rezervisan za prirodne stanare – divlje životinje i ptice.

Ostrva u Beogradu čine ukupno 541 hektar zemljišta!

Najviša tačka u urbanom jezgru grada je opservatorija Zvezdara, sa 248,6 metara nadmorske vidisne‚ a najniža je na obali Dunava, kod Sportskog centra “25. maj”. Terazije i Slavija nalaze se na 117 metara nadmorske visine.

Najviša tačka u urbanom jezgru grada opservatorija Zvezdara neposredno nakon izgradnje: golet kakav je ovaj vrh nekad bio omogućavala je pogled na Avalu i dalje ka Šumadiji

Kada je u pitanju teritorija grada, najveći udeo u 323.496 hektara ima opština Palilula, sa 45.059 hektara. Najmanji je Vračar, sa svega 287 hektara.

Velika močvara uz obalu Dunava pretvorena je u uređen park 1936. godine

Treba napomenuti da Beograd obuhvata i brojne geografske regije Srbije. Graniči se sa više okruga: Sremskim, Srednje-banatskim, Južno-banatskim, Podunavskim, Šumadijskim, Kolubarskim, pa čak i Mačvanskim.