Beograd je milenijumima bio dobro utvrđen grad na ušću Save i Dunava. Kao da prkosi dvema rekama kojima neprijatelj tako lako može da dođe. Ali, nešto današnoj tvrđavi, ipak – nedostaje.
Da bi Beograd bio zaista jedan od najbolje utvrđenih gradova u Evropi, nije bila dovoljna tvrđava kakvu poznajemo.
Na novobeogradskoj strani trebalo bi da se nalazi još jedno veliko utvrđenje kao odbrana s druge strane reke. A Dunav? Moćna fortifikacija morala bi da se izgradi i na levoj obali Dunava, u današnjoj Krnjači! Ni Veliko ratno ostrvo nije smelo da ostane pusto, pa je i tu trebalo da postoji neki vojni objekat…
Planovi su predviđali ove zidine, ali danas ih nemamo. Mislimo da je Novi Beograd iznikao iz peska, a u Krnjači možemo po močvarnom priobalju da tražimo izgubljenu tvrđavu, ali ne postoji njen ni najmanji trag.
Međutim sve ove tvrđave se vide na maketi generalnog plana rekonstrukcije Beograda iz Bečkog vojnog muzeja. Urađena je veoma precizno, nakon prvog geodetskog snimanja Beograda koje je uradio kapetan Aman 1722. godine! Eto začetka pravog urbanizma.
Ove se tvrđave nisu se “izgubile” ni u projektu Nikole Doksata de Moreza, koji je najzaslužniji za moćnu, skupu i detaljnu rekonstrukciju Beogradske tvrđave.
Plan je bio da se orijentalno utvrđenje transformiše u baroknu tvrđavu po evropskim merilima i da tako Beograd postane neosvojivi grad, ali plan nije do kraja ostvaren.
“Za spoljna utvrđenja na suprotnim obalama Save i Dunava, projektom pukovnika Doksata bila su data nova rešenja, uz zadržavanje onoga što je već bilo podignuto. Projektno rešenje i položaj šanca na Ratnom ostrvu Doksat je preuzeo sa ranijeg Sulijevog projekta“, pisao je naš veliki stručnjak dr Marko Popović u Godišnjaku grada Beograda iz 1983.
Što se “satelitskih” tvrđava u Zemunu i Krnjači tiče, čini se da su one ipak bile izvedene ali su, nakon Beogradskog mira i vraćanja Beograda Turcima 1739. godine, morale, zajedno sa svim novoizgrađenim delovima Beogradske tvrđave, da budu sravnjene sa zemljom.
Na detaljnom planu iz 1739. godine, koji predstavlja izgled Beograda neposredno pred ponovno tursko preuzimanje grada, vidi se zaista tvrđava sa zemunske strane, kao i ona u Krnjači.
Ipak, tvrđava u Krnjači bila je znatno manjih dimenzija i nimalo impozantna kao na prvobitnim planovima. Izgleda da bi izgradnja ozbiljnih zidina bila preskupa, pa je odlagana. Umesto toga, moguće da je urađen samo jednostavniji palisadni i zemljani sistem.
Danas nema ni traga od ovih tvrđava. Austrijanci su detaljno poštovali dogovor sa Osmanskom imperijom da ih sruše, a surova priroda zbirsala je kasnije sve što bi danas arheolozima moglo da bude od koristi.
Ipak, sa ostacima i tragovima se nikad ne zna. Dok se vozite Zrenjaniskim putem ili ulicama u Krnjači lako je moguće da vam se pod nogama nalazi ostatak burne beogradske istorije tamo gde ga najmanje očekujete…
Beogradske priče – Ljudi, ulice, trotoari, prolazi, sudbine…
