Čuvarke morala u senci rata: neostvareni san o ženskoj policiji Beograda

Godina je 1937. i dok se evropske metropole već oslanjaju na rad žena u policijskim snagama, Kraljevina Jugoslavija odlučuje tih dana da je došlo vreme i kod nas za tu veliku novinu.

Ministarstvo unutrašnjih poslova uputilo je poseban raspis Upravi grada Beograda, kao i svim sreskim načelnicima i gradskim policijama širom zemlje. Cilj je bio jasan: zatražiti stručna mišljenja i predloge o tome kako najbolje organizovati ovu specijalnu jedinicu u našim uslovima.

Vizija ženske policije u Beogradu bila je pre svega preventivna. U tragovima i represivna. Njen rad je trebalo da bude fokusiran na nekoliko ključnih oblasti.

Kao prvo – suzbijanje prostitucije. Ženska policija bila bi prva linija odbrane u prevenciji poroka na gradskim ulicama. Zatim, policajke bi se bavile intenzivno borbom protiv trgovine “belim robljem“, što je jedna od najvažnijih dužnosti i obuhvatala bi strogu kontrolu i suzbijanje trgovine ženama.

Ništa manje važna uloga ženskih jedinica oslikavala se u brizi o napuštenima. Policajke bi imale zadatak da zbrinjavaju siromašnu, napuštenu decu i devojke koje su “posrnule” u očima tadašnjeg društva.

Bilo je planirano i osnivanje posebnih domova za decu i devojke, gde bi kontrolu i službu vršile isključivo pripadnice ženske policije.

Pored socijalne uloge, ženska policija bi imala i konkretna operativna zaduženja. To je podrazumevalo pretrese ženskih pritvorenika, zatim i saslušavanje žena, čime bi se, isticano je u predlohu, osigurao humaniji i efikasniji pristup istragama.

Ondašnja vlast verovala je da bi ženska policija mogla direktno da utiče na smanjenje kriminala. Spasavajući napuštenu decu sa ulica velikih gradova, posebno u prestonici, sprečilo bi se da ona vremenom postanu deo “kriminalnog taloga” koji se najviše tada regrutovao iz redova dece prepuštene samoj sebi.

Međutim, na tom raspisu Upravi grada Beograda se i stalo. Iako je postojala snažna zvanična inicijativa, posebne uniformisane ženske jedinice u punom smislu te reči nikada nisu zaživele u Kraljevini Jugoslaviji pre Drugog svetskog rata.

U praksi su postojali samo pojedinačni slučajevi žena u službi, ali ne i formirane jedinice. Do 1941. godine u celoj Kraljevini Jugoslaviji radile su samo tri prave policajke – po jedna u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani. Prvenstveno sa maloletnim delinkventima, jer se smatralo da deca imaju više poverenja u žene nego u muškarce. Ostale žene u policijskoj službi su obavljale samo činovničke poslove.

Glavne prepreke za stvaranje ženskih jedinica se može tražiti u predrasudama, jer se smatralo da su žene fizički slabije i nedovoljno agresivne za potrebe takvog posla.

Sa druge strane, razlog za odustajanje od te ideje može se pronaći i u ekonomskim poteškoćama, jer je nedostatak sredstava sprečavao državu da izgradi planirane domove i adekvatno opremi ženski kadar, posebice u danima kada se kao buktinja širio Drugi svetski rat kada se novac morao trošiti na vojsku.

Masovniji ulazak žena u uniformisani sastav policije na ovim prostorima dogodio se tek decenijama kasnije, a danas su one neodvojiv deo Ministarstva unutrašnjih poslova u svim segmentima.